Bài viết hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới: Bảo vệ đa dạng sinh học là bảo vệ của cuộc sống của chúng ta

Sự sống xuất hiện cách đây khoảng 3,7 tỉ năm, đánh dấu bằng sự hình thành những tế bào đầu tiên bồng bềnh trong các đại dương nguyên thủy. Tất cả những loài sinh vật đang tồn tại hiện nay thể được xem như những kiệt tác của thiên nhiên khi chúng vượt qua cuộc hành trình đại của tiến hóa để góp mặt trong ngôi nhà chung Trái Đất trong khi gấp nhiều lần những loài anh em của chúng đã không may mắn nằm lạicác địa tầng cổ xưa, trong cuộc chiến sinh tồn những sự kiện tuyệt chủng khốc liệt. Mong muốn phát thảo về hành trình của sự sống chính những băn khoăn ban đầu, dự phóng nghiên cứu nền tảng của Charles Darwin khi ông bước chân vào con đường khoa học để trở thành một “Newton về cỏ”Càng hiểu về cuộc hành trình đó, chúng ta thấy yêu hơn muôn loài càng trân trọng màu xanh chúng ta đang .

Nhận thức về tầm quan trọng của đa dạng sinh học, ngay từ những năm cuối của thế kỷ trước, tháng 6 năm 1992, Hội nghị Thượng đỉnh Quốc tế về Môi trường phát triển bền vững nhóm họp tại Rio de Janneiro (Brazil) với sự tham gia của 150 quốc gia vùng lãnh thổ đã thông qua Công ước quốc tế về đa dạng sinh học

Tuy nhiên, bước vào thế kỷ 21, loài người tiếp tục đối mặt với những thử thách cam go trước sự gia tăng tổn thất suy thoái các hệ sinh thái cũng như mất mát về các loài động thực vật - nguồn tài nguyên quý giá được xem như sở của sự sống còn phát triển bền vững của loài người. Theo thống của các nhà khoa học, chưa tính đến các nhóm vi khuẩn, hiện nay trên Trái Đất khoảng 30 - 40 triệu loài động thực vật. Song, chúng ta mới chỉ ghi nhận tả được 1,7 triệu loài. Với tốc độ suy giảm như hiện nay, chắc chắn sẽ những loài mãi mãi biến mất trước khi con người kịp biết đến. Thật đáng tiếc, ngoài những nguyên nhân khách quan, báo cáo của Liên Hiệp Quốc cho thấy tỷ lệ diệt vong gây ra do con người lớn gấp 1.000 lần so với tỷ lệ diệt vong tự nhiên. Nhiều loài đã bị tuyệt chủng hơn 17.000 loài khác được biết đến đang nguy tuyệt chủng. Cùng với đó, số lượng cá thể của các loài bị suy giảm mạnh, các nguồn gene hoang cũng đang trên đà suy thoái nhanh và thất thoát. Con số này chắc chắn sẽ tăng lên cùng với sự tàn phá đang trở thành vấn nạn toàn cầu.  

Việt Nam chúng ta được xem như nằm trong cái nôi của sự phát sinh thực vật có hoa, là một trong những nước Đông Nam Á phong phú về loài và xếp thứ 16 trên thế giới về đa dạng sinh học. Do sự khác biệt lớn về khí hậu từ vùng gần xích đạo tới giáp vùng cận nhiệt đới, sự đa dạng về địa hình, đã tạo nên sự đa dạng về cảnh quan thiên nhiên, đa dạng về các kiểu hệ sinh thái. Từ đó, tạo điều kiện thuận lợi cho đa dạng sinh học không những về thành phần loài mà còn mang nhiều nét độc đáo với nhiều loài đặc hữu quý hiếm.

Theo thống kê của Nguyễn Nghĩa Thìn (1999), hệ thực vật Việt Nam hiện ghi nhận được 13.766 loài, trong đó có 2.393 loài thực vật bậc thấp, 11.373 loài thực vật bậc cao. Hệ động vật Việt Nam cũng hết sức phong phú. Hiện thống kê được 276 loài thú, 828 loài chim, 260 loài bò sát, 84 loài ếch nhái, 544 loài cá nước ngọt, 2.030 loài cá biển và hàng chục nghìn loài động vật không xương sống khác ở biển, ở cạn và ở nước ngọt (Đào Văn Tiến, 1985; Võ Quý, 1997; Đặng Huy Huỳnh, 1998; Phạm Bình Quyền, 1999). Tuy nhiên con số thực tế lớn hơn rất nhiều do nhiều loài chưa được ghi nhận. Trong những năm gần đây, số lượng loài mới công bố cho khoa học được phát hiện trên lãnh thổ Việt Nam không ngừng tăng lên.

Với sự ưu đãi của thiên nhiên, chúng ta từng tự hào “Rừng vàng, Biển bạc”, nhưng tài nguyên đó đang cạn kiệt. Những cánh rừng bị thu hẹp, hệ sinh thái bị phá hủy, chúng ta đang nhận lấy hậu quả tất yếu với những ảnh hưởng nghiêm trọng của thiên tai như hạn hán, lũ lụt, xói mòn, ô nhiễm,… Cùng với đó, việc khai thác, săn bắt, buôn bán động thực vật hoang dã đã góp phần đẩy nhiều loài đến bờ vực của sự tuyệt chủng.

Màu xanh đang ngày càng thu hẹp trên các bức ảnh vệ tinh. Và cách đây không lâu, những hình ảnh về cá thể tê giác cuối cùng ở Việt Nam được đăng tải rộng rãi vừa như một hồi chuông cảnh báo, vừa như một tiếng thở dài bất lực của mẹ thiên nhiên trong bảo vệ những đứa con của mình.

Ngày Môi trường thế giới, cơ hội cho chúng ta nhìn lại và hành động thiết thực để chung tay cho hành trình của sự sống. Nhiều loài chung một hành tinh, đa dạng sinh học là sự sống, bảo vệ đa dạng sinh học cũng chính là bảo vệ cuộc sống của chúng ta.

---

(*) Bài viết hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới | Khoa Sinh - KTNN